Wykluczenie nierozerwalności małżeństwa może być podstawą stwierdzenia nieważności, potocznie nazywanego „unieważnieniem ślubu” albo „rozwodem kościelnym”, jeżeli w chwili ślubu jedna ze stron świadomie zastrzegała sobie prawo zakończenia małżeństwa – bezwarunkowo albo na wypadek określonego zdarzenia. Sam pogląd, że rozwód bywa dopuszczalny, późniejszy rozwód cywilny ani słowa wypowiedziane podczas kryzysu nie wystarczą.
Przysięga małżeńska nie zawiera przypisu drobnym drukiem. „Nie opuszczę Cię aż do śmierci” nie znaczy: „chyba że przestanę kochać”, „chyba że pojawi się ktoś inny” albo „chyba że po kilku latach uznam, że to jednak nie działa”.
W praktyce właśnie taki wewnętrzny przypis może mieć znaczenie prawne. Sąd kościelny nie bada jednak, czy małżeństwo ostatecznie zakończyło się rozwodem. Bada, czy już w chwili składania przysięgi jedna ze stron przyjmowała małżeństwo jako związek możliwy do rozwiązania i czy można udowodnić, że była to rzeczywista decyzja woli, a nie luźny pogląd, obawa albo późniejsza interpretacja wydarzeń.
Stan prawny: 25 sierpnia 2026 r.
Na czym polega wykluczenie nierozerwalności małżeństwa?
Nierozerwalność jest jednym z istotnych przymiotów małżeństwa. Zgodnie z kan. 1056 Kodeksu Prawa Kanonicznego małżeństwo jest z natury jedno i nierozerwalne. Kan. 1057 § 2 wskazuje natomiast, że przez zgodę małżeńską strony wzajemnie się sobie oddają i przyjmują w nieodwołalnym przymierzu. Oficjalny tekst tych przepisów znajduje się w Kodeksie Prawa Kanonicznego publikowanym przez Stolicę Apostolską.
Wykluczenie nierozerwalności występuje wtedy, gdy ktoś zewnętrznie zawiera małżeństwo, ale pozytywnym aktem woli nie przyjmuje jego trwałego charakteru. W prawie kanonicznym jest to postać częściowej symulacji zgody małżeńskiej z kan. 1101 § 2 KPK.
Najprościej można to ująć następująco: strona chce małżeństwa, ale nie takiego, które wiąże ją definitywnie. Chce związku z konkretną osobą, wspólnego życia, ślubu, dzieci albo społecznego statusu małżonka, lecz jednocześnie pozostawia sobie ostateczne prawo do unicestwienia więzi i zawarcia nowego związku, jeżeli małżeństwo nie spełni jej oczekiwań.
To odróżnia wykluczenie nierozerwalności od późniejszego niewykonywania obowiązków. Różnicę między naruszeniem, wykluczeniem i niezdolnością omawiam szerzej w artykule istotne obowiązki małżeńskie – czym są i jakie mają znaczenie.
Czy plan rozwodu przed ślubem oznacza nieważność małżeństwa?
Nie każdy plan, że „w razie czego będzie rozwód”, automatycznie oznacza nieważność małżeństwa. Znaczenie zależy od treści tej decyzji.
Jeżeli strona jedynie wie, że prawo państwowe dopuszcza rozwód, albo uważa, że w skrajnych sytuacjach małżonkowie mogą się rozstać, nie musi to jeszcze naruszać zgody małżeńskiej. Inaczej wygląda sytuacja, gdy przed ślubem podjęła konkretną decyzję dotyczącą własnego małżeństwa: „jeżeli wydarzy się X, uznam małżeństwo za zakończone i będę wolna albo wolny do ułożenia sobie życia z kimś innym”.
Wtedy nie chodzi już tylko o przekonanie dotyczące rozwodów. Chodzi o zastrzeżenie dla siebie prawa sprzecznego z nierozerwalnością przyjmowanego węzła.
Jan Paweł II w przemówieniu do Roty Rzymskiej z 21 stycznia 2000 r. wyraźnie odróżnił poglądy przeciwne nierozerwalności od sytuacji, w której błędne przekonanie rzeczywiście determinuje wolę strony. Tekst przemówienia znajduje się na stronie Stolicy Apostolskiej. To rozróżnienie odpowiada kan. 1099 KPK: błąd dotyczący nierozerwalności sam w sobie nie powoduje nieważności, chyba że determinuje wolę.
Sąd musi więc ustalić nie tylko, co strona myślała o małżeństwie, lecz także czego rzeczywiście chciała w odniesieniu do małżeństwa zawieranego w konkretnym dniu i z konkretną osobą.
Pogląd, obawa czy decyzja – gdzie przebiega granica?
Poniższe zestawienie nie zastępuje analizy sprawy, ale pokazuje, dlaczego podobnie brzmiące wypowiedzi mogą mieć zupełnie inne znaczenie prawne.
| Wypowiedź albo zachowanie przed ślubem | Możliwe znaczenie | Wstępna ocena kanoniczna |
|---|---|---|
| „Uważam, że w niektórych sytuacjach rozwód jest potrzebny” | Ogólny pogląd dotyczący rozwodu | Sam w sobie zwykle nie wystarcza |
| „Boję się, że nam się nie uda” | Obawa, niepewność albo przewidywanie trudności | Nie jest jeszcze aktem wykluczenia |
| „Jeśli będzie przemoc, odejdę i będę żyć osobno” | Zastrzeżenie możliwości przerwania wspólnego życia | Może dotyczyć separacji, a nie rozwiązania węzła |
| „Jeżeli uczucie się skończy, rozwiodę się i ułożę sobie życie z kimś innym” | Zastrzeżenie prawa do uznania małżeństwa za rozwiązane | Może wskazywać na wykluczenie nierozerwalności |
| „Dajemy sobie dwa lata. Jeżeli nie wyjdzie, każde idzie w swoją stronę” | Małżeństwo zawierane na próbę albo na czas określony | Mocny sygnał wymagający dalszego dowodzenia |
| „Biorę ślub, ale nigdy nie zgodzę się, żeby ten związek wiązał mnie bez względu na okoliczności” | Świadome odrzucenie trwałości konkretnego małżeństwa | Może stanowić pozytywny akt woli przeciwny nierozerwalności |
| Podpisanie intercyzy albo zabezpieczenie własnego majątku | Uporządkowanie skutków majątkowych | Samo w sobie nie dowodzi symulacji |
| Rozwód cywilny po wielu latach małżeństwa | Późniejsze zakończenie wspólnego życia w porządku cywilnym | Nie przesądza o treści zgody w chwili ślubu |
Kluczowe pytanie zatem brzmi: „Czy zastrzegła sobie prawo rozwiązania własnego małżeństwa i czy ta decyzja była obecna w chwili wyrażania zgody?”.
Rozwód, separacja i odejście od współmałżonka – dlaczego to nie to samo?
Nierozerwalność nie oznacza obowiązku pozostawania pod jednym dachem za wszelką cenę. Prawo kanoniczne przewiduje możliwość separacji małżonków przy trwającym węźle, między innymi w przypadku cudzołóstwa albo poważnego zagrożenia dla współmałżonka lub dzieci. Odpowiednie regulacje znajdują się w kan. 1151-1155 KPK.
Zamiar opuszczenia wspólnego domu w razie przemocy, uzależnienia, zdrady albo innego poważnego zagrożenia nie jest automatycznie wykluczeniem nierozerwalności. Strona może chcieć przerwać wspólne życie, a jednocześnie nadal uznawać, że węzeł małżeński trwa.
Podobnie sam zamiar skorzystania z rozwodu cywilnego nie zawsze oznacza wolę rozwiązania małżeństwa w rozumieniu kanonicznym. Rozwód może służyć uporządkowaniu kwestii majątkowych, rodzicielskich albo ochronie prawnej. W innych sprawach słowo „rozwód” oznacza jednak coś znacznie więcej: definitywne uznanie się za osobę wolną od pierwszego małżeństwa i uprawnioną do zawarcia kolejnego związku.
Granica przebiega zatem nie między pozostaniem razem a rozstaniem, lecz między:
- dopuszczeniem ustania wspólnego życia przy zachowaniu węzła;
- a zastrzeżeniem prawa do rozwiązania samej więzi małżeńskiej.
To właśnie dlatego potoczne określenie „rozwód kościelny” bywa mylące. Proces kościelny nie rozwiązuje ważnego małżeństwa, ale bada, czy zostało ono ważnie zawarte. Różnicę tę wyjaśniam szerzej w artykule rozwód kościelny a stwierdzenie nieważności małżeństwa.
Jakie sytuacje mogą wskazywać na wykluczenie nierozerwalności?
Małżeństwo „na próbę”
Najbardziej czytelna sytuacja występuje wtedy, gdy strony albo jedna z nich od początku traktują ślub jako eksperyment. Ustalają, że spróbują wspólnego życia przez określony czas, a następnie zdecydują, czy chcą pozostać małżeństwem.
Nie chodzi o naturalną świadomość, że przyszłość jest niepewna. Chodzi o zamierzone ograniczenie trwałości zobowiązania.
Zastrzeżenie rozwodu na wypadek określonego zdarzenia
Wykluczenie może mieć charakter bezwzględny albo hipotetyczny. W tym drugim przypadku strona chce rozwiązać węzeł dopiero po spełnieniu określonego warunku, na przykład:
- gdy zabraknie miłości;
- gdy małżeństwo nie zapewni oczekiwanego poziomu życia;
- gdy współmałżonek zachoruje;
- gdy nie pojawi się potomstwo;
- gdy druga strona dopuści się zdrady;
- gdy pojawi się „ktoś lepszy”;
- gdy wspólne życie okaże się trudniejsze, niż zakładano.
Nie każda taka wypowiedź dowodzi wykluczenia. Sąd będzie badał, czy była to kategoryczna decyzja, czy jedynie emocjonalna deklaracja, obawa albo potoczny sposób mówienia.
Ślub zawarty z przyczyny obcej trwałemu małżeństwu
Czasami strona decyduje się na ślub z powodu ciąży, nacisku rodziny, korzyści finansowych, oczekiwań środowiska, chęci zorganizowania uroczystości albo przekonania, że małżeństwo „naprawi” niestabilną relację. Sam taki motyw nie powoduje nieważności.
Może jednak tłumaczyć, dlaczego ktoś zawarł ślub pomimo tego, że nie chciał wiązać się definitywnie. W dowodzeniu symulacji istotne jest bowiem ustalenie dwóch różnych przyczyn:
- przyczyny zawarcia małżeństwa – dlaczego mimo zastrzeżeń doszło do ślubu;
- przyczyny wykluczenia nierozerwalności – dlaczego strona pozostawiła sobie prawo wyjścia z małżeństwa.
Jeżeli nie da się racjonalnie wyjaśnić obu tych elementów, twierdzenie o symulacji może wyglądać jak dopasowanie podstawy prawnej do późniejszego rozwodu.
Utrwalone przekonanie, że każde małżeństwo jest rozwiązalne
Ogólna mentalność prorozwodowa nie wystarcza. Może jednak mieć znaczenie, jeżeli była tak głęboka i stanowcza, że ukształtowała konkretną decyzję strony: „niezależnie od tego, co mówi Kościół i co wypowiem podczas ceremonii, moje małżeństwo będzie trwało tylko tak długo, jak długo będę tego chciała albo chciał”.
Wtedy błąd dotyczący nierozerwalności nie pozostaje wyłącznie w sferze przekonań. Zaczyna determinować wolę, co może być oceniane w świetle kan. 1099 KPK albo – zależnie od konstrukcji sprawy – jako wykluczenie istotnego przymiotu małżeństwa na podstawie kan. 1101 § 2 KPK.
Plan ponownego związku po rozpadzie pierwszego małżeństwa
Szczególne znaczenie może mieć przedślubne przekonanie, że po rozwodzie strona będzie całkowicie wolna do zawarcia kolejnego związku. Jeżeli towarzyszyło mu wyraźne zastrzeżenie prawa do zakończenia pierwszego małżeństwa, może potwierdzać, że nierozerwalność nie została przyjęta.
Nie wystarczy jednak wykazać, że po latach rzeczywiście pojawił się nowy partner. Późniejszy związek jest faktem następczym. Musi zostać powiązany z wolą istniejącą przed ślubem lub w chwili jego zawierania – podobnie jak późniejsza zdrada wymaga powiązania z wcześniejszym wykluczeniem wierności, co omawiam w artykule czy zdrada może być podstawą „unieważnienia ślubu”.
Co trzeba udowodnić w procesie kościelnym?
W sprawie o wykluczenie nierozerwalności nie wystarczy wykazać, że strona:
- popierała rozwody;
- pochodziła z rozbitej rodziny;
- nie była religijna;
- groziła rozwodem podczas kłótni;
- rzeczywiście wystąpiła o rozwód;
- szybko związała się z inną osobą;
- nie walczyła o uratowanie małżeństwa.
Okoliczności te mogą mieć znaczenie, lecz żadna z nich samodzielnie nie zastępuje pozytywnego aktu woli wymaganego przez kan. 1101 § 2 KPK.
Trzeba wykazać, że decyzja przeciwna nierozerwalności była:
- rzeczywista, a nie tylko hipotetycznie rozważana;
- świadoma i dobrowolna;
- dostatecznie stanowcza;
- odnoszona do własnego, konkretnego małżeństwa;
- obecna w chwili zawierania ślubu;
- skierowana przeciwko trwałości węzła, a nie tylko przeciwko dalszemu wspólnemu zamieszkiwaniu.
Nie jest konieczne, aby strona znała pojęcie „symulacji częściowej”, kan. 1101 § 2 albo kanoniczne skutki swojego postanowienia. Wewnętrzna decyzja może zostać wyrażona zwykłym językiem: „zawsze mogę się z tego wycofać”, „ślub niczego nie zamyka”, „jak przestanie działać, każde pójdzie w swoją stronę”. Prawo nie wymaga od symulanta znajomości łaciny. Wymaga natomiast dowodu, że za tymi słowami stała rzeczywista wola.
Jakie dowody mają największe znaczenie?
Wykluczenie nierozerwalności dotyczy aktu wewnętrznego. Sąd nie może go zobaczyć bezpośrednio, dlatego odtwarza go na podstawie wypowiedzi, motywów i okoliczności.
W opracowaniu ks. prof. Wojciecha Góralskiego dotyczącym orzecznictwa Roty Rzymskiej wskazano trzy klasyczne elementy dowodzenia symulacji: wyznanie osoby, której przypisuje się wykluczenie, przyczynę symulacji oraz okoliczności sprawy.
Wypowiedzi pochodzące z okresu przedślubnego
Największą wartość mogą mieć wypowiedzi skierowane przed ślubem do narzeczonego, rodziny albo przyjaciół, zwłaszcza gdy nie powstały na potrzeby procesu. Znaczenie ma nie tylko treść, lecz także kontekst:
- kiedy słowa zostały wypowiedziane;
- do kogo;
- w jakiej sytuacji;
- czy były powtarzane;
- czy rozmówca rozumiał je jako żart, wybuch emocji czy przemyślaną decyzję;
- czy późniejsze zachowanie było z nimi spójne.
Zeznanie: „on zawsze mówił, że nie wierzy w małżeństwo” jest znacznie słabsze niż relacja: „miesiąc przed ślubem powiedział, że daje temu związkowi dwa lata, a jeżeli nadal będą konflikty, rozwiedzie się i założy rodzinę z kimś innym”.
Wiadomości, listy i inne dokumenty
Pomocne mogą być wiadomości tekstowe, e-maile, listy, wpisy w komunikatorach, notatki z terapii par albo inne dokumenty pochodzące z okresu przedślubnego. Ich wartość zależy od autentyczności, daty i związku z konkretnym tytułem nieważności.
Nie chodzi o gromadzenie każdej kłótni zapisanej na telefonie. Materiał ma pokazywać treść woli wobec trwałości małżeństwa. Ogólne zasady selekcji dokumentów przedstawiam w poradniku dokumenty do procesu kościelnego – co przygotować.
Świadkowie znający okres narzeczeństwa
Najbardziej przydatni są świadkowie, którzy znali poglądy i zachowanie strony jeszcze przed ślubem. Świadek nie musi znać prawa kanonicznego. Powinien natomiast umieć wskazać konkretne rozmowy, wydarzenia i własne obserwacje.
Osoba, która poznała małżonków dopiero po rozwodzie, może potwierdzić fakty późniejsze, ale zwykle nie odtworzy samodzielnie treści woli istniejącej przy ślubie. Znaczenie bezpośredniej wiedzy świadka oraz sposób przygotowania materiału opisuję także w artykule jak rozpocząć proces kościelny i uporządkować dowody.
Zachowanie po ślubie
Zdarzenia następujące po ślubie mogą ujawniać wcześniejszy zamiar. Szczególne znaczenie może mieć:
- wystąpienie o rozwód bezpośrednio po zdarzeniu wskazanym wcześniej jako „warunek rozwiązania”;
- powołanie się podczas rozstania na wcześniejszą umowę albo zapowiedź;
- stwierdzenie, że małżeństwo od początku było traktowane jako próba;
- szybkie uznanie się za osobę całkowicie wolną do nowego związku;
- konsekwentne zachowanie odpowiadające przedślubnym deklaracjom.
Późniejsze zachowanie nie tworzy jednak wstecznie nieważności. Jest dowodem tylko wtedy, gdy pomaga odtworzyć stan woli z chwili ślubu. Przy małżeństwach trwających wiele lat szczególnie ważna jest chronologia, którą omawiam w artykule czy można uzyskać „unieważnienie małżeństwa” po wielu latach.
Co może przemawiać za ważnością małżeństwa?
Rzetelna analiza nie może polegać wyłącznie na zbieraniu faktów pasujących do tezy o nieważności. Trzeba również sprawdzić, czy istnieje inne, rozsądne wyjaśnienie tych samych okoliczności.
Przeciwko tezie o wykluczeniu nierozerwalności mogą przemawiać między innymi:
- wyraźne i wiarygodne deklaracje zamiaru zawarcia małżeństwa na całe życie;
- odróżnianie przed ślubem separacji albo rozwodu cywilnego od rozwiązania węzła;
- brak jakichkolwiek wypowiedzi wskazujących na zastrzeżenie prawa do rozwiązania małżeństwa;
- długotrwałe i konsekwentne działania podejmowane w celu zachowania wspólnoty;
- okoliczność, że decyzja o rozwodzie pojawiła się dopiero po nieprzewidywalnym, późniejszym kryzysie;
- wiarygodne zaprzeczenie symulacji przez osobę, której się ją przypisuje;
- zeznania świadków potwierdzające, że przed ślubem strona rozumiała i przyjmowała trwałość małżeństwa.
Żaden z tych faktów nie rozstrzyga sprawy automatycznie. Także wieloletnie pożycie nie wyklucza symulacji, jeżeli od początku istniało stanowcze zastrzeżenie rozwiązania węzła w określonej sytuacji. Może jednak stanowić istotny kontrargument, który trzeba uczciwie uwzględnić.
Doświadczenie zdobyte podczas wieloletniej pracy Obrońcy Węzła Małżeńskiego podpowiada praktyczny test: czy teza o wykluczeniu nadal pozostaje przekonująca po zestawieniu jej z najsilniejszym rozsądnym wyjaśnieniem przemawiającym za ważnością małżeństwa? Jeżeli odpowiedź zależy wyłącznie od późniejszego rozwodu albo od ogólnej niechęci do instytucji małżeństwa, materiał może być niewystarczający.
Taka weryfikacja jest potrzebna przed napisaniem skargi. Skarga nie powinna przedstawiać samej historii rozpadu, lecz fakty powiązane z konkretnym tytułem nieważności i dowodami. Zasady tej konstrukcji omawiam w poradniku jak napisać skargę powodową o stwierdzenie nieważności małżeństwa.
Wykluczenie nierozerwalności a inne tytuły nieważności
Podobne fakty mogą prowadzić do rozważenia różnych tytułów prawnych. Nie należy ich mieszać tylko dlatego, że wszystkie dotyczą nieudanego małżeństwa.
Wykluczenie nierozerwalności a błąd z kan. 1099 KPK
Przy wykluczeniu strona pozytywnym aktem woli odrzuca trwałość konkretnego małżeństwa. Przy błędzie dotyczącym nierozerwalności zasadnicze znaczenie ma nieprawidłowe przekonanie, które wyjątkowo może unieważniać zgodę, jeżeli determinuje wolę.
Samo stwierdzenie: „nie wierzyła w małżeństwo na całe życie” nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy chodzi o błąd, symulację czy jedynie pogląd pozbawiony wpływu na zgodę.
Wykluczenie nierozerwalności a warunek dotyczący przyszłości
Kan. 1102 § 1 KPK stanowi, że nie można ważnie zawrzeć małżeństwa pod warunkiem dotyczącym przyszłości. Granica bywa subtelna:
- „zawieram małżeństwo tylko pod warunkiem, że wydarzy się X” może kierować analizę ku zgodzie warunkowej;
- „zawieram małżeństwo, ale zastrzegam sobie prawo rozwiązania go, jeżeli wydarzy się X” może wskazywać na hipotetyczne wykluczenie nierozerwalności.
O kwalifikacji nie decyduje pojedyncze zdanie wyrwane z kontekstu, lecz rzeczywista treść woli.
Wykluczenie nierozerwalności a niezdolność psychiczna
W symulacji zasadniczy problem polega na tym, że strona nie chciała przyjąć nierozerwalności. Przy kan. 1095 nr 3 KPK chodzi natomiast o niezdolność do podjęcia istotnego obowiązku z przyczyny natury psychicznej. „Nie chciała” i „nie była zdolna” to dwa różne twierdzenia, wymagające odmiennego materiału dowodowego.
Ogólną mapę możliwych podstaw przedstawia artykuł kiedy można stwierdzić nieważność małżeństwa – podstawy, przyczyny i dowody.
Najczęściej zadawane pytania
Czy samo popieranie rozwodów oznacza wykluczenie nierozerwalności?
Nie. Ogólny pogląd o dopuszczalności rozwodu nie wystarcza. Trzeba wykazać, że pogląd wpłynął na wolę strony wobec jej własnego małżeństwa i doprowadził do zastrzeżenia prawa do rozwiązania węzła.
Czy intercyza świadczy o planowaniu rozwodu?
Nie. Intercyza reguluje ustrój majątkowy małżonków. Może wynikać z sytuacji zawodowej, ochrony majątku albo rozsądnego planowania. Dopiero dodatkowe wypowiedzi i okoliczności mogą nadać jej znaczenie w szerszym materiale dowodowym.
Czy grożenie rozwodem podczas kłótni wystarczy?
Zwykle nie. Groźba wypowiedziana wiele lat po ślubie może być reakcją na kryzys. Inaczej można ocenić powtarzane zapowiedzi odpowiadające decyzji podjętej jeszcze przed ślubem, zwłaszcza gdy po wystąpieniu zapowiedzianej okoliczności strona realizuje wcześniejszy plan.
Czy zamiar odejścia w razie przemocy oznacza wykluczenie nierozerwalności?
Nie. Możliwość separacji i ochrony siebie albo dzieci nie jest równoznaczna z odrzuceniem trwałości węzła. Trzeba ustalić, czy strona chciała jedynie przerwać wspólne życie, czy uznawała, że może rozwiązać samo małżeństwo i stać się wolna do kolejnego związku.
Czy późniejszy rozwód cywilny jest dowodem nieważności małżeństwa?
Nie jest dowodem wystarczającym. Może stanowić element chronologii i potwierdzać realizację wcześniejszego postanowienia, ale równie dobrze może być skutkiem problemu, który powstał dopiero po ślubie.
Czy druga strona musi przyznać, że wykluczyła nierozerwalność?
Nie. Przyznanie może mieć istotne znaczenie, ale sąd ocenia cały materiał: zeznania stron, wypowiedzi pozasądowe, świadków, dokumenty, przyczyny działania i okoliczności. Zdecydowane zaprzeczenie symulacji może jednak poważnie utrudnić dowodzenie, zwłaszcza gdy brak niezależnych dowodów z okresu przedślubnego.
Czy wykluczenie nierozerwalności pozwala na proces skrócony?
Nie automatycznie. Proces skrócony jest możliwy tylko po spełnieniu szczególnych warunków, w tym zgodnego żądania stron i przedstawienia okoliczności oraz dowodów wskazujących na nieważność w sposób oczywisty. Samo wskazanie tego tytułu nie przesądza o trybie postępowania. Warunki omawiam w artykule proces skrócony przed biskupem – kiedy rzeczywiście jest możliwy.
Konsultacja i ocena materiału dowodowego
W sprawach dotyczących wykluczenia nierozerwalności najtrudniejsze jest odróżnienie poglądu albo późniejszej decyzji o rozwodzie od aktu woli obecnego już przy zawieraniu małżeństwa. Przed przygotowaniem skargi należy uporządkować chronologię, odtworzyć wypowiedzi z okresu przedślubnego i sprawdzić, czy materiał potwierdza zarówno przyczynę zawarcia małżeństwa, jak i przyczynę wykluczenia jego trwałości.
Podczas konsultacji można ustalić:
- czy fakty wskazują na wykluczenie nierozerwalności, błąd, zgodę warunkową albo inny tytuł nieważności;
- które wypowiedzi i zdarzenia rzeczywiście odnoszą się do chwili ślubu;
- jacy świadkowie mają bezpośrednią wiedzę;
- jakie dokumenty mogą potwierdzić przedślubny zamiar;
- jakie argumenty mogą zostać podniesione na rzecz ważności małżeństwa;
- czy materiał pozwala przygotować spójną i możliwą do udowodnienia skargę.