Po złożeniu skargi powodowej sąd kościelny sprawdza swoją właściwość, wymogi pisma oraz to, czy przedstawiona sprawa ma podstawę pozwalającą na przeprowadzenie procesu. Jeżeli skarga zostanie przyjęta, jej kopię otrzymują Obrońca Węzła Małżeńskiego oraz drugi małżonek. Następnie sąd określa w formule wątpliwości, z jakiego tytułu albo tytułów będzie badał ważność małżeństwa.
Przyjęcie skargi nie oznacza, że sąd uznał małżeństwo za nieważne. Oznacza, że sprawa może zostać rozpoznana w procesie.
Co sąd sprawdza po otrzymaniu skargi?
Po wpływie skargi sąd sprawdza przede wszystkim:
- czy jest właściwy do rozpoznania sprawy;
- czy skargę wniosła osoba uprawniona;
- czy pismo zawiera wymagane elementy;
- czy wskazano, czego domaga się strona;
- czy przedstawiono podstawę prawną oraz fakty mające ją uzasadniać;
- czy skarga została podpisana;
- czy podano dane potrzebne do zawiadomienia drugiej strony;
- czy z przedstawionych okoliczności wynika możliwa podstawa do przeprowadzenia procesu.
Na tym etapie sąd nie rozstrzyga jeszcze, czy wskazane fakty są prawdziwe. Ich weryfikacja nastąpi dopiero w postępowaniu dowodowym.
Jeżeli dopiero przygotowujesz pismo, zobacz: Jak napisać skargę powodową o stwierdzenie nieważności małżeństwa?
Trzeba również wcześniej ustalić, czy skarga jest kierowana do właściwego trybunału. Wyjaśniam to w artykule: Który sąd kościelny jest właściwy? Sąd Metropolitalny Warszawski
Przyjęcie skargi powodowej
Jeżeli wikariusz sądowy uzna, że skarga posiada podstawę pozwalającą na rozpoznanie sprawy, przyjmuje ją dekretem.
Przyjęcie skargi oznacza, że:
- sąd podejmie dalsze czynności procesowe;
- o sprawie zostanie zawiadomiony Obrońca Węzła Małżeńskiego;
- skarga zostanie przekazana drugiemu małżonkowi, chyba że została podpisana przez oboje;
- strona pozwana otrzyma możliwość przedstawienia stanowiska;
- sąd przystąpi do ustalenia formuły wątpliwości i trybu rozpoznania sprawy.
Dekret przyjmujący skargę nie jest wstępnym wyrokiem ani potwierdzeniem, że wskazany tytuł został już udowodniony. Sąd stwierdza jedynie, że sprawa nie jest oczywiście pozbawiona podstaw i może być przedmiotem procesu.
Kiedy skarga może zostać odrzucona?
Zgodnie z kan. 1505 Kodeksu Prawa Kanonicznego skarga może zostać odrzucona między innymi wtedy, gdy:
- sąd nie jest właściwy;
- osoba wnosząca skargę nie ma uprawnienia do zainicjowania procesu;
- nie zachowano zasadniczych wymogów formalnych;
- z samej treści skargi jasno wynika, że żądanie nie ma żadnej podstawy i nie ma możliwości, aby ujawniła się ona w toku procesu.
Nie każdy brak prowadzi automatycznie do definitywnego zakończenia sprawy. Jeżeli wada może zostać usunięta, skargę można poprawić i ponownie złożyć.
Od dekretu odrzucającego skargę przysługuje również odpowiedni środek zaskarżenia. Termin jest krótki – kan. 1505 §4 przewiduje dziesięć dni użytecznych – dlatego po otrzymaniu takiego dekretu nie należy odkładać jego analizy.
Zawiadomienie drugiego małżonka
Po przyjęciu skargi jej kopię przekazuje się Obrońcy Węzła Małżeńskiego oraz, jeżeli skarga nie została podpisana przez oboje małżonków, stronie pozwanej. Drugi małżonek otrzymuje termin piętnastu dni na przedstawienie swojego stanowiska wobec żądania.
Strona pozwana może:
- poprzeć żądanie stwierdzenia nieważności;
- sprzeciwić się żądaniu;
- zgodzić się z opisanymi faktami, ale nie z proponowanym tytułem;
- przedstawić własne okoliczności i wnioski;
- nie udzielić odpowiedzi.
Zgoda drugiego małżonka nie jest konieczna do prowadzenia procesu w trybie zwykłym. Brak odpowiedzi również nie oznacza automatycznego zatrzymania sprawy. Sąd może ponownie wezwać stronę do zajęcia stanowiska, a następnie procedować zgodnie z prawem.
Trzeba natomiast pamiętać, że treść skargi jest co do zasady znana stronie pozwanej. Dlatego powinna ona przedstawiać fakty rzeczowo i precyzyjnie, bez zbędnych ocen, obraźliwych określeń i prób rozliczenia drugiego małżonka.
Czym jest formuła wątpliwości?
Formuła wątpliwości określa przedmiot procesu. Wskazuje, czy sąd będzie badał nieważność konkretnego małżeństwa, z jakiego tytułu prawnego oraz po której stronie dany tytuł ma być rozpatrywany.
Przykładowa formuła może dotyczyć pytania:
Czy małżeństwo zostało nieważnie zawarte z tytułu niezdolności do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich z przyczyn natury psychicznej, (kan. 1095 nr 3), po stronie kobiety, po stronie mężczyzny albo obu stron?
W innej sprawie przedmiotem procesu może być na przykład wykluczenie potomstwa, wierności, nierozerwalności albo samego małżeństwa.
Po upływie terminu na przedstawienie stanowiska przez stronę pozwaną i po wysłuchaniu Obrońcy Węzła Małżeńskiego wikariusz sądowy wydaje dekret ustalający formułę wątpliwości. Jednocześnie decyduje, czy sprawa będzie rozpoznawana w procesie zwykłym, czy – jeżeli spełnione są szczególne przesłanki – w procesie skróconym przed biskupem.
Podstawę tych czynności stanowi kan. 1676 Kodeksu Prawa Kanonicznego.
Dlaczego trzeba sprawdzić treść formuły wątpliwości?
Formuła wątpliwości nie jest technicznym nagłówkiem bez większego znaczenia. Wyznacza zakres tego, co sąd będzie badał i na jakie pytanie ma ostatecznie odpowiedzieć w wyroku.
Po otrzymaniu dekretu trzeba sprawdzić:
- czy uwzględniono właściwy tytuł nieważności;
- czy tytuł został przypisany właściwej stronie;
- czy formuła odpowiada faktom opisanym w skardze;
- czy nie pominięto jednego z proponowanych tytułów;
- czy nie wprowadzono tytułu wymagającego innego kierunku dowodzenia;
- czy ustalony przedmiot procesu pozwala zbadać rzeczywistą przyczynę możliwej nieważności małżeństwa.
Jeżeli treść formuły nie odpowiada zgłoszonemu żądaniu, można wystąpić o jej zmianę. Zgodnie z kan. 1513 §3 termin na zakwestionowanie dekretu wynosi co do zasady dziesięć dni od jego otrzymania. Po ostatecznym ustaleniu przedmiotu sporu jego późniejsza zmiana wymaga poważnej przyczyny i nowego dekretu.
Dlatego nie warto traktować pisma z sądu jako kolejnego dokumentu „do akt”. Na tym etapie może się rozstrzygać, w jakim kierunku będzie prowadzone całe postępowanie dowodowe.
Moje doświadczenie zdobyte w Sądzie Metropolitalnym Warszawskim, również podczas wykonywania funkcji Obrońcy Węzła Małżeńskiego, pozwala mi oceniać formułę nie tylko od strony jej brzmienia. Istotne jest przede wszystkim to, jakie fakty i dowody będą potrzebne, aby odpowiedzieć na postawione przez sąd pytanie.
Co następuje po ustaleniu formuły wątpliwości?
Po ustaleniu formuły rozpoczyna się zasadniczy etap dowodowy. Sąd przystępuje do przesłuchania stron i świadków, analizy dokumentów oraz powołania biegłego.
Szczegółowy przebieg postępowania przed Sądem Metropolitalnym Warszawskim opisuje również oficjalna strona Sądu.
Na tym etapie znaczenie mają przede wszystkim dowody odpowiadające tytułowi wskazanemu w formule wątpliwości. Przypadkowe gromadzenie kolejnych materiałów nie zastąpi konsekwentnego planu dowodowego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy przyjęcie skargi oznacza, że są podstawy do stwierdzenia nieważności?
Oznacza, że skarga posiada podstawę wystarczającą do przeprowadzenia procesu. Nie oznacza jeszcze udowodnienia nieważności ani nie przesądza treści wyroku.
Czy drugi małżonek może zablokować proces?
Nie. W procesie zwykłym brak zgody albo brak udziału strony pozwanej nie uniemożliwia rozpoznania sprawy, jeżeli została ona prawidłowo zawiadomiona.
Czy druga strona otrzyma całą skargę?
Co do zasady skarga jest przekazywana stronie pozwanej. Wyjątek może zostać zastosowany przez sąd z poważnej przyczyny zgodnie z przepisami o doręczeniu skargi.
Czy sąd musi przyjąć tytuł wskazany w skardze?
Sąd ustala formułę po zapoznaniu się ze skargą, stanowiskiem drugiej strony i po wysłuchaniu Obrońcy Węzła Małżeńskiego. Może więc sformułować przedmiot procesu inaczej niż zaproponowała strona.
Czy można zmienić formułę wątpliwości?
Tak, ale trzeba zareagować w odpowiednim terminie. Po jej ostatecznym ustaleniu zmiana jest trudniejsza i wymaga poważnej przyczyny oraz nowego dekretu.
Konsultacja po złożeniu skargi powodowej
Jeżeli skarga została już złożona albo otrzymałeś dekret sądu, podczas konsultacji:
- analizujemy treść skargi i dotychczasową korespondencję z sądem;
- sprawdzamy, czy sąd przyjął wszystkie proponowane tytuły;
- oceniamy treść formuły wątpliwości;
- ustalamy, czy zachodzi potrzeba złożenia stanowiska albo wniosku o zmianę formuły;
- określamy, jakie fakty i dowody będą istotne w dalszym postępowaniu;
- planujemy kolejne czynności procesowe.
UMÓW KONSULTACJĘ NA POCZĄTKOWYM ETAPIE PROCESU